LA
FILIPPA
PER AMORE
Da duoi villani.
Che ha più lungo il naso per suo marito.
Cosa ridicolosa e di spasso, in lingua rustica.
Personaggi dell’opera:
Mingon innamorati
Gaspar concorrenti
Filippa innamorata e sposa
Barba Sandron sensale del sposalitio
Barba Pasquale Pdr d’la Flippa
Zia Betta Madr d’la Flippa
Zia Rizza Zia d’la Flippa
Mingon
Cosa fat, qui, Gaspar?
Vuot ch’at bagna al catar,
O vuot lassar la Flippa?
Chi sì, ch’at for la trippa,
Ch’n’finirà sta festa,
Guardà, ch’vitina lesta
Da far l’innamurà.
Và, mena i bua in tal prà,
E lievat via d’qui,
S’t’n’vuo cat cava mi
Il gril d’in tal zuccon.
Cosa at dì, cagnon?
Và, và a far sti a da far,
N’sat ch’a i ho i tua par,
Dund s’cmenza ‘l sport?
Crit cha cascarò mort
Cun st’ to bravzar?
D’gratia, và a zappar,
E n’m’ dar impaz,
Ch’a son un bstionaz
Ch’n’ho drit né rvers,
Es t’n’mud vers,
A piarò un rameng
Es t’darò quatr streng,
Guarda ch’babuas,
Ch’vol far qui al gradas.,
Es n’val un bagaron.
Mo n’sat, lasagnon,
Ch’la n’è pr’ i tua dient?
E può i sua parient
M’han fatt’ accercar,
E prest havem da far
Insiem al guazzabuij,
Es n’è al mes d’luij,
Ch’al frà muzà l’zanz.
Mingon
Oh, fat’ un poc’ inanz,
Testa d’ghiandarot,
Guarda ch’ buserlot
Ch’vol sì bella putta:
La srev ben ridutta
S’la tules un tò par.
Perché n’possa star
Al paragon d’tì,
Cosa hat più d’mi?
N’sat ch’a son nat
Dal più grand parintad
Ch’sia in st’cmun,
Ch’al ni è qui dria nsun
Ch’sia più antigh d’mi?
Mo d’quai jet, dì su!
Mo n’sat ti d’quai a son?
A so, ch’to par fu Ton,
Fiol d’la Zia Dratia,
Ch’aveva dua fradia
Ch’sun tutt du scuva.
Guarda, ch’ bel parintà
E’ quest! Mo’ tutt’i mia
Vienin da Bertalia,
E al padr de mi padr
Pativa un po’ d’ladr,
Mo przò al s’in guardava,
E s’ben al sgrafgnava
Tal hora al sò patron,
Liera un’inclinazion,
Ch’al n’al fieva per vizi,
Mo l’haveva po’ un giudizi
Più ch’n’ha un plucador:
Al pareva un duttor,
Tant fieval bia salmun,
E so fradel Simon
Fu fat caporal
Quand al s’fieva al canal
Ch’và vers Manzulin.
Mi par iera un fantin
Ch’n’s’lasava anasar,
Es saveva schirmaiar
Più ch’n’saveva Urland.
Ai n’iera trop grand,
Mo’ l’iera po’ furzud
E pr un par d’scud
L’harè fat d’agn mal.
Dal rest, l’iera rial
E schiet cm’al bel or,
Ti haris cava al cor
Tant ieral bon cumpagn.
Guarda mo’, barbazagn,
Stie da metr cun mi.
Za t’vuoi cha faga qui
Amca mi al parlatuorij
Pr cont dal parintuorij
An t’aced una nus,
S’ben t’m’acus
Ch’ i mia in sta scuvà:
Quest’ n’fu ma’,
Es n’srà mai ver!
Es t’farò vder
Cun la rason in man,
Ch’i mia sun da Bazan,
E al prim dal nostr zuoc
Fu Barba Zec di Zuoc,
Ch’fu tre volt massar,
Cal n’haveva un so par
Ch’al vinzes in la littra,
L’intindia qull’itra e zitra,
Ch’sol far i nudar,
In far cont, e assazar
Al n’haveva parangon
In far una rason,
Al n’iera un par so
In qula villa, mo s’al so
Ch’al i en sia nianc ades,
Chi pses star appres.
Sì, l’haveva mil virtù,
Ma st’vuoi dir d’più,
Ch’pr quant se rasona
Al saveva Buov d’Antona
Alla compda e alla dstesa,
E s’un i fieva uffesa,
Al psea dir d’esser mort,
Ch’l’iera un hom fort.
Es iera bon suldà,
Ch’do bot al se truvà
Alla rocca d’Sauna
(T’sa pur dund’è Sauna),
E quand la rumpì,
Al si truvò in quij dì
Quel chal sie po al s’sa.
E qusì la nostra chà
Chminzò a fiorir in lù.
Al nasì po’ d’costù
Al barba Tuniol,
Al qual fu dsol
D’barba Iacmin,
Ch’fu padr d’Minchin,
Ch’stieva alla scurnetta,
Ch’spusò la gubetta
Dal barba Salvador,
E d’tut du qustor
Al nassì po’ Galas,
Ch’iera un huom de spas,
Burlevl e trascar;
E mì, ch’son Gaspar,
Nasì po’ d’qstù:
Sì ch’ti a mo’ fiatù,
S’a son hom unarà,
Pr cont dal parintà.
Ch’in dit, mo’, bachioch?
A dig t’n’val un gioch,
E t’nie pr haver qustia,
Cha vuoi ch’la sipia mia
E n’fem tant parol.
Mingon, ti è un bstiol,
Credm, cha dig al ver.
Và, monda un per,
E n’m’rompr al cervel.
No, no, a son qui, fradel,
Sa in vlen far una mnà.
Tu m’ha prupi invidà
Al mi zuog, vien pur via.
Mo tra’ qual matar via,
Chla cosa sia dal par,
Prch’at’vuoi mustrar
T’n’val un bagaron.
Ascoltam, Mingon,
Avre’ saver, fradel,
Ch’t’ha mes in tal cervel
Ch’qustia t’vuoia ben.
Quand a sgavn al fen,
L’iera cun la Niclosa,
Es a i dune’ una rosa,
Con di bia btunzìn,
E lia m’fie un inchin,
E po’ s’la mes in sen
Es dis “At vuoi pur ben,
Car al mia Mingunzin”,
Es haveva un curghin
D’per rabiol
E cert altr caghariol
Es min die’ una branchà.
Oh, t’m’ha ben mo achiapà
Oh sì ch’a veg mo’
Ch’ti è un gof e un tonono,
Un bufal e un minchion,
Un gù e un galavron,
St n’ha altr a dir.
Mo ades at vui chiarir
Ch’t’ha del castagnaz,
Oh, vet qui balurdaz:
La rosa ch’ti i dies,
Fat ben un poc apres,
La chiognst, bustlot?
Ch’quand la lav da ti,
La cors qui da mi,
Es disttua: “Gasparin,
Sta rosa e sti btunzin
Ch’m’ha dat quell’ aloch
D’Mingon, es fu in sal loch.”
Quest pr tal sgnal.
Doh, zucha senza sal,
Crit d’babiunarm
Ades, e a minchinarm
A dirm sta panzana?
M’viegna la quartana
A mi sti n’l’ha rubà
Prché l’haven zurà
D’n’la dar a ngun.
Mo at cavarò i rugnun
Inienz t’t’part d’qui,
Ladron.
Ladr i et ti,
Cha son hom da ben,
E ades a vdrem
Ch’sa più mnar l’man.
N’m’piar in tal gabban!
Lasam ti al mia cular,
Fiol d’un bec.
Bec fu to par!
Ti t’mient per la gola,
Met zo qula ramiola.
Met zo ti qual giaron.
Vien pur inenz, pultron,
Cha n’t’astim un gnoch,
Piat questa in s’un ucch.
Tua questa, ti, in tal nas,
E guarda s’la t’ pias.
Tua su anca ti sta gnucla.
T’ha savù bona, sta cucla?
N’m’dar d’qui spunsun.
Lassam donca la putta,
St’n’vuo’ ch’ mort at butta..
An la vuoi lassar,
S’a credes d’rstar
Qui mort in la via.
M’vigna la murìa
Ch’at strangularò.
Sta in dria, ch’at ficcarò
St’curtel int’la panza.
Vgnì fuora, vsinanza,
Ch’qustu’ m’vol scannar!
(Barba Sandron corre a questo rumore e dice)
Oh, là, ch’vuot far?
Met denter qual curtel.
A vuol furar ‘l budel
A qustù, stad indrìa.
Orsù, n’far ch’a pia
Un pezz d’pttgon
Ch’at arstarò al saccon
St’m’ la fa muntar.
Cminzam un po’ a cuntar
La rissa, ch’è vgnù
Ades fra vu du’,
Bestinù, ch’a sij,
E dsim quel ch’avì
Insem da piatezar.
Su, ben cminzà a cuntar,
Dal dar e dl’aver.
A dsì donca saver
Ch’mì son innamurà
Dla Flippa dal Fussà,
Es la vuoi per mujer
E qui, sott a st’per,
Apunt az dien la fe’.
E t’arà nom, te, te,
St’n’alligh altra rason,
Ch’a mi, sott’al nuson,
L’am dia la man per segn
D’amor, e quest’è al pegn
Ch’a l’ho appressa d’mi,
Es jera appunt qual dì
Ch’mors al barba Pol.
Hosù, quest’ in tut fol
E chiachiar, fradel car,
Mo tì t’andrà a grattar
Dal cert galavron.
Hosù, tas mo, Mingon,
E lassa far a mì,
Ch’adess qui
Av farò chiarir:
Prché a farò vgnir
La putta, alla presenzia,
Es starì alla sentenzia
Ch’la v’darà lia,
Ch’in dsiv, mia fradia,
Ve plas sta rason?
S’al piasrà Mingon
I’al dirà liberament,
S’al piasrà similment
Gaspar, lia v’al dirà,
E quel ch’i pasrà,
Quel sol, l’arà d’haver.
Ve pias al mia parer?
Mi sì, barba Sandron.
E tì, ch’in dit, Mingon?
Anca mi m’armet,
Ch’a so’ st’puvret
L’arà sta botta in barba.
No, no, questa mi garba
Ch’la viegna pur qui lia,
Ch’pr la part mia
A son più che sgur:
T’ha da rstar al bur,
Pr cont de la sentenzia.
Mi viegna la scurienzia,
Ch’a m’andarè a impiccar
S’a credess ch’un to par
L’avess, oh guarda mo’,
Ch’t’ puzz d’agn co’
Cun fà i sulfania.
Perché al m’puzza i pia
Qusì un poc da carnval,
Al par mo’ st’animal
Ch’a sia d’arfidar
Ch’t’vgnis a nasar
Un poc ancora ti,
T’puzz’ fursa più d’mi,
E s’men tanta fatia.
Oh, vetla in s’la via,
Ch’la vien, oh ch’presenzia,
Ch’la par una rezina,
Vdì cmod la cammina,
Lzadra in s’la vita,
E acmod la và dritta
Ch’la par propria un zerbal:
L’ha sieg barba Pasqual,
La zea Betta e la zea Rizza,
Al bsogna ch’am drizza
Un poc ben in si pìa.
Hosù, tirav là indria,
Ch’an sia vezù,
Abbasav zò tutt dù,
Lì, dop a qual macchion,
Cosa fat, Mingon?
Am tir su al cular,
Chi l’am possa ben mirar.
Hosù, ti ha ben rason,
Tirat anch su qual schfon
Ch’al t’va a campanell.
Cosa hat in s’al capell,
Ch’t’ l’ha si mal nett?
Al di esser sta un gallet,
Ch’a son sta in s’al pullar,
Oh, puost crepar,
Mi al mo’ cagà su,
Mo’ st’mi cagh più
Mi viegna la duoia.
Tua, spazzal cun sta fuia.
Dai ben, lì, dria al urel,
Ch’l’è brut in tal più bel.
Ohibò, rversal in sù,
Oh sù, al n’s’ved più.
Tirat mo’ ancha tì da un la’,
E chm av chiam, e vu saltà
Prest fuora dal machion.
Abbassa zo al zuccon,
Testa d’mamaluch,
Al par t’usel al cuc.
Hosù, zit, n’parlà,
Oh, sia ben arrivà
L’mie mamlel,
Casa fav d’bel?
Fermav un poc qui,
Potta chan, dig d’mi,
Andà qusì via a dramon?
Cosa vliv, barba Sandron?
Dsì ben prest, prché andem
In tal prà a’rcoier al fen,
Inienz cal sia più sira.
Fiol mie, al m’tira
L’amor grand cha v’ho purtà.
Es son sempr parà
Par purtarvin fin ca sto
Al mond, es val farò
Vder in ti bisugn.
Es n’v’vend prugn,
Né chiachiar, né vsig,
Prché a son vostro amig,
Acmod apsi veder.
Havì donca da saver
Chal bsogna rmdiar
A un rmor ch’s’ha da far
A dig din purtanza,
Chi s’furaran la panza
Dal cert, s’la Flippa,
Ch’è qui, es cred chìla sipa
Infumrà d’st’fat,
E prvder a st’bstrat.
Cosa è quest, Barba Sandron?
Le Gaspar es, e Mingon,
Ch’s’vlevn ammazzar qui,
E san arrivava mi
I srevn arvinà.
S’fusin pur ammazzà,
Ch’m’importa a mi, st’fat?
Mo al bsogna ch’al sbrat,
E cavari d’st’humor,
E a quel t’port amor
Diral qui, prsent a tut.
Altrament, ien redut
Tra d’lor a far del mal.
Dsial vi, barba Pasqual,
Ch’la psi cundaminar,
Chm quel ch’si so’ par.
As’ po’ dir ch’l’è una tosa
Ch’l’ha trint’an chin s’pos cuntar
Iust al mes d’febrar,
E dmandal alla zia Rizza,
Ch’al s’pistava la susizza
Pr sgnal quand a la fiè,
A voi dir mo’ ch’l’è
Più pura d’un capon.
Questa n’è la conclusion,
D’la cosa ch’dmand,
Al n’uccor cha vgna fagand
Sti salmun, vu, zea Betta,
A so ch’l’è una puta netta
E ch’tem l’unestà,
Mo al bsogna, s’la ia dà
La parola a tut du,
Ch’la sia lia, cun dis qlù,
Ch’la sbrata in do parol
E ch’la diga qual la vol
A la libra d’qustor,
E quel più chi va a l’humor,
A vrè ch’al la spusas
E qul altr, andass in chias.
Osù, Flippa, fat innanz,
E muzema un po sti zanz,
Prché a vui ch’la si destriga.
Mo ch’vlì mi cha diga,
A son qui pr vler far
Tut quel ch’vol mi par
E mi mar, chi’n qui.
Mo putana d’mi,
Al bsogna pur truvar
La via d’accumudar
Sti du ragazzun,
Chi n’s’daga più sgrugun,
Prché i s’ammazzaran
Inienz c’al sia dman,
Prché ien trop cuor.
Hosù, und inni sti stusuot?
Chiamai un poc inanz,
Prch’havem chiarlà d’avanz.
Vgnì fuora, ragazun,
E mtì ze qui zangiun,
Cha n’vlè sbatr più nus.
Vgnì inenz, i mis tus,
E mtiv lì dal par.
Flippa, chmenza un po’ a guardar
Qual ti pias più d’lor,
E dì, via, sanza timor
Librament al fat to’.
Avre’ dir
Mo an m’attent.
E dì, via,
Qual t’và per fantasia,
Gaspar, o pur Mingon?
Gaspar ha un bel nason,
Mingon l’ha più sgarbà,
Pur l’è po assa’ garbà.
Osù, dì qual ch’t’pias.
Gaspar, ch’a lung al nas
M’va più pr al fasol.
Oh, potta d’mia lol,
S’ella attacha mo ben,
Osù, pur beccatel sù.
Mingon, t’n’harà mo più
Briga d’far custion
L’è fini la canzon
E si è charì dal fat
Al bsogna t’grat
Al msier, pr sta botta.
Ella t’ha tolt sotta,
Es fa pr uslart.
Mo inienz t’part,
A pens t’srà chiarì
Ti è ben un goff, st’cri
Ch’la diga ades la vera
Oh tua, monda sta pera
O ti è al bel ghiandarot.
Vliv ch’al diga do bot?
Sì, e questa sia la bona,
E po’ chal n’s’rasona
Ma più d’st’bstrat:
Spedissi mo in tun trat.
Mi a diral che da bon
A vuoi ben a Mingon.
Hat sintù, mo puvraz?
Vat mo, ficca in tun tinaz.
Fermat pur un poc, Mingon,
Cha t’dirò pr ch’ucasion
At vuoi ben, st’al vua saver:
At in vuoi, ch’l’è al duver
Quand un ama chal sia amà.
Ti, pr quant a i ho truvà,
T’m’ha purtà un grand amor,
E przò a farev uror
Sa n’t’vles ben anca mi.
Oh, Gaspar, la dis a mi!
Oh, quest srè al budel,
Ch’t’havis voltà mantel.
No, sta sald, en t’infuriar,
Lassam prima d’rasunar:
A iho dit cha i vuoi ben,
Prché so ch’l’è da ben,
E prché al m’ha seguità
Pr i camp e pr i fussà,
E ch’al m’ha purtà respet,
Ch’l’è sta fin miegh a let
Es n’m’ha dit nient,
E pr quest a v’appalent
Ch’a i vuoi ben d’bona qutà
Mo Gaspar è mo garbà
Un po’ più ch’n’è Mingon,
E s’è drit com’un piston
E pizò, a farla finì,
Ti, Mingon, t’è mo’ spidì,
T’pua andar quand t’par,
Che Gaspar m’ha da spusar.
T’ha mo’ intes, Mingon mi bel,
L’è fini mo’ l’nuvel,
T’pua mo andar a l’herba,
Es ben la t’par aserba
Al bsogna trarla zo.
Dat pas, e van mo,
Ch’t’ha dat in cattiv intop.
Oh, s’haves al mia sciop,
E la daga da gallon,
A vrè fat dir d’Mingon,
Fin ch’al mond sties impià.
Hosù, và pr la to’ via,
E n’star mo più a bravar.
Oh, Mingon, stam ascultar,
L’è mo sta la trista sort,
Mo per dart un po cunfort,
A t’invid a le mie noz,
Cha daren manza al gargoz,
Es staren aliegrament.
An vuoi vgnir altrament,
Dia mnin guarda, al srè ben bon,
Ch’a sties mi lì, in t’un canton,
A nutar l’vostr bot,
Oh, a srev al bel mrlot.
Và pur, god la to sposa,
Za cha’l te andà ben la cosa,
Mo at arcord, car fradel,
Ch’Mingon non è un usel
E cha’l sa al fat so.
Oh, Mingon, aquedat mo’,
E n’star a dsturbar
Questa festa, sal t’par,
E vi altr, aviav là,
Cha farem al rest in cha.
Andà inanz vu, Zea Betta,
E ti, Rizza, e cha’l s’metta
Prest a l’orden da pambrar,
E ti, Tuoni, và a invidar
I parient, e cha’l se fazza
Da biassar, e cha’l se sguazza
E ti, Pol, e ti, Tunin,
Mti a l’orden i righin,
E cha’l s’balla tutt incua
E sta not. Hosù, st’vua
Vnir, Mingon, n’t’far pregar.
Andav pur a sulazzar,
Quant a vlì, cha v’n’instò
In sti fest.
O vet mo’ st’ha tort.
Tas, tas,
Prch’t’ha più lung al nas
Ch’a n’ho mi, la t’ha bcà,
Mo s’ben a l’ho argnà,
E cal sia ruolt indria,
A so far i fat mia,
Tant ben quant nsun,
E s’ho tut pr cavrun
Quij ch’m’tieni un babion.
Mi n’al dig. A dia, Mingon,
A m’arcmand.
Và pur via,
Ch’t’viegna la muria,
La giandussa e ‘l morb ancora,
Ah, natura traditora,
M’hat mo fat un bel garzon,
S’anca mi haveva un nason,
La Flippa era la mia,
E Gaspar andava via.
Hosù pur, a son rmas
Senza lia pr haver al nas
Curt, oh, guarda un puchtin
S’tut quij da sti nasin
Han da star com a son mi,
Senza donna, a ch’partì
I staran, i puvrin,
Cha’l ved ciert nasit
Che paren popri martlit
Da frar di asnin,
Ch’l’ha com’è quel d’un cagnulin
Chi sia sta’ mis al brnel,
Ch’l’ha fat a campanel,
Ch’l’ha gob, e chi l’ha stort,
Al ie n’è d’tant sort
Ch’l’è una maraveia.
A i è una mia zeia
Ch’l’ha lung una spanna,
E Marchin d’la Zvanna
Ha un nasin ch’par un gnoc,
E Simon d’Zan Bertoc
L’ha cha’l par un azzarin,
E ‘l mia par propri un rampin
De quij da psar la carn.
Ahimè, a sbrai qui indarn,
E s’m’bech al cervel.
E ti, Gaspar, fradel,
Ha tut i tua contient,
Es fa i abbrazzamient
Con la to sposa, e mi
M’sto a dstruzzer qui.
Ah, Flippa traditora!
T’srà pur cason cha’l mora,
Al to car innamurà,
T’srà pur ti ch’l’harà ammazzà,
Assassina; mo t’prumet
Cha vuoi mnar Zec e Bdet
Mieg, e di altr, es t’vuoi purtar,
Ti e Gaspar in sal paiar,
E com’ a v’ho portà la sù
Dart al fuog, a ti e a lù.
IL FINE