LA ROSSA
D'ALVERGATO
LA QUALE VA CERCANDO
patrone in Bologna,
dove s'intende tutto quello che sa fare una bona
MASSARA
cosa molto ridicolosa da dire in maschera, e su le
veglie in questi pochi dì di Carnevale,
in lingua rustica bolognese
LA ROSSA
Bondì, bondì, brigà,
Ie nsun in sta cuntrà
Ch'vuoia una massara?
S'a son ben montanara,
E ch'a sia mal vestì,
Per quest a n'psì
Saver quel cha so far,
Mo s'a stad ascultar
Av dirò ch'a son,
E anch la cason
Ch'm'ha cunduta qui,
Perché a bram ancha mi
Ch'qualcun m'chgnossa.
Am' chiam la Rossa,
Di mal accumpagnà,
Ch'fu zà maridà
In Cech' stintarin,
Al qual iera un fantin,
Ch' s'fieva rsptar,
Es n'iera un so par,
In tut qui chmun.
Lu rich d'marun,
D'fig e d'castagn,
E po' al mior cumpagn
Ch' fuss in qual cuntà.
Al sa tut al Vergà
S'gliera da cuel
Es liera un cervel
Da metr in statut.
Al fieva po al saput,
Es iera un parlador
Ch'al' l'instieva a un dutor,
Per dir la so rason,
Liera chiamà da ugnon
Sovra ugn diffrientia
A dar la so sententia,
E sovra ugn bstrat
Al n'è si destr un gat
Cun liera in tal saltar,
E po pr clafar
Al n'havea parangon,
Gliera po cumpagnon
Es havea dal tascar.
Oh, ch cervel bizar
S'a fort al s'ballava,
Liera quel ch'aviava
Sempr la festa, lu,
E cun s'fa da nu,
Liera po calsent
Al tgniva la zent
Sempr in piaser e in spas,
Al n'era trop gras,
Mo nianch trop sut,
Al piasea mo a l' put,
A sempr liera in bal,
Mai n'mteva in fal
Un pè, tant ieral nech,
Al fieva star a stech
Tut quij d'qual chmun,
Al purtava i schfun
D'ugnhora dsligà
La daga intarsià
Con un bel curzin
Al parea un paladin.
A ch al guardava fis
A m'arcord ch al m'dis:
“Rossa, cara surella,
S'l'at vgnes bella
D'farm dshunor,
N'intrar in qul humor,
Chat' in farò pintir,
Prché al vuoi mantgnir
Pr'fin ch'a sto in st'mond,
E s'ben a par sì tond
N'm'haver pr un galavron,
Ch'a son un bstion
Ch'so po' far dal mal,
Es so quant sal
Và a salar un purchet,
S'a son ben puvret,
A son rich d'hunor.
Donca, portam amor,
Prché a tin port a ti”,
Al dis quest un dì,
E l'altr al s'ammalò,
E in quattr dì l'andò,
A star con quij d'là,
E mi ristà d'zà,
Con quattr fansin,
Qui niera pan n'vin,
Chi sghier l'havea manzà
Es iera consumà,
La roba tutta tutta
Cha rstà in s'la sutta,
Con quattr criatur,
Haviva du spartur
Una cassa schiappà,
Un mangh da furcà,
Do travers e una saia
Un bon let d'paia,
Do banch e un vaslet
Con altr cuslet
Con sre gramit e gram,
Ch tut, pr la gran fam,
A li ho tut vindù,
Es n'm'son tgnù
Altr che una stanella,
E questa cuttarella,
Cha port qui d'sotta,
E sta traversa rotta,
E un po' d'plizzon,
Mo a iho quest d'bon:
Ch'almanc a son da ben.
Es a port in sen
Tutta la mia hunstà,
Cha son sta rcercà
Più d'cinquanta bott,
I currevan d'not
Con fa li av al bus,
I parean can sgus,
Ch'andasn brachzand
Prché là in qul band,
A nal digh pr ludarm,
Né manc pr vantarm,
Cha nal son us a far,
Mo al n'spsea truvar
La più bella d'mi,
E massim da quij dì
Cha iera in sal mie fior.
A mal dsea la Fior
D'barba Tmasin:
“Rossa, qual musin,
Fa inamurar ugnon,
T'ha un occh d'falcon,
Al nas prfilà,
Quij labr d'rusà,
La vita ben furmada,
In fin, ti è sì garbada,
Cha diral qui tra nu,
Al ni è nsuna zà su
Ch' t'arriva al calcagn,
D'trentasie cumpagn,
Ch s'trovan in sta villa,
Chmonzand alla Camilla
D'barba Pelgrin,
La Menga d'Tunin,
La Iachma d'Zanon,
La Tuonia d'Piron,
La Flippa d'Sandrel,
La Pluonia d'Msel,
La Bartolda d'Simon,
La Urslina d'Mason,
La Bastiana d'Magnan,
La Lurenza d'Galvan,
La Biasia d'Zannot,
La Salvestra d'Mazzot,
La Dminga d'Pighin,
La Tmasa d'Buchin,
La Francesca d'Paluz,
La Zuanua d'Paruz,
La Paulina d'Bdet,
La Carlina d'Marchet,
La Sabetta d'Piraz,
La Cecilia d'Buttaz,
La Lucia d'Mattarel,
La Tadia d'Manganel,
La Mattia d'Rumgon,
La Sabella d'Maron,
La Mantina d'barba Riz,
La Bendetta d'Paiariz,
La Biatris d'barba Mas,
La Bertina d'Zervas,
La Iustina d'Magrin,
La Dratia d'Nasin,
La Lianora d'Furnel,
La Lucretia d'Mastel,
La Ptronia d'Zanard,
La Zirnonma d'Guizard,
La Plgrina d'Vanicchi,
E la Lena d'Cavicchi,
Ti er tra tut quest put
La più bella ti d'tut”.
Ohimè, la dsea ben ver,
Chal n's'pseva za vder
La più bella maschiotta:
I currean tut in frotta
Pr vderm, i ragazzun,
E con schiuop e con spuntun
Im fievn rsptar
Es s'vlevn ammazzar
Dl' bot in fra d'lor
Es fievin di rmor
Pr mia amor ugn dì,
E po' son vgnu qusì:
Magra, brutta, sozza e ranza,
Ch'al m'casca zo la panza,
Ch'al grimbial n'sta più su,
Es sogn sì dvgnu,
Ch'mi viegna la sintientia
Al n'im manzarè scarienza
Tant sonia malandà.
Mo lassema andar da un là,
Tut quant st'rason,
S'al ie fus qui un patron
O patrona, ch'm'vles,
Ch'im' provin ades ades,
Chi vdran quel cha so far,
An m'vuoi mo' vantar,
D'saver far i piè a gat,
Mo av dig ben cha so qui fat
Ch' van fat in t'una cha,
Mtim pur a far bugà,
E lassam po' far a mi:
S'an la faz in t'un dì,
Cazzam pur po via.
A tuoi d'la lsia
Es fo la savunà,
E po' ch'm'a l'ho smuiada,
A la compon a un trat,
E po cur d'fat
A tor al cenrandl,
Es viegn accomodandl
A ch' mod l'ha d'andar,
Es al cunz par par
Atorna a l'urel,
E po' tuoij un crivel
Es val ben ben la cendr
Prché al bsogna atendr
Chal ni sia di carbun,
Di chiuod o di madun,
Ch'amacchin la bugà,
Ch'm'ha l'ho po ben valà,
Atac su al parol
E senza altr parol
A i fo un bon fuog sotta,
A po, quand al barbotta,
E ch'al tra' l'onda in su,
A i but la cener su,
E po m'tir indria,
Azzò ch'la lsia
N'm'salta in tal mustaz,
Over in s'l'braz,
E po vag d'trot
A tor al msqulot
Ch's'adovra a qual lavor,
E quand l'è più in bulor
A but po in si pagn
In mez, e da i vivagn
A fo ch'la va pr tut.
Quand al parol è sut
A l'imp un'altra volta,
Prima din tal parol
Es in tro' qunt in vol
A dirl in conclusion
E po avr al canon,
Quand a la vuoi cavar,
E po la vo a lavar
A un poz o in tun fussà,
E lì, tutta sbrazzà,
A lav prima i strazzua,
E po dria a i linzua
Over a l' camis,
E sal iè su di sfris
A tuoi un struffion
E lì, con dal savon,
A ti in dagh una mnà,
Vultand da ugn là:
Pr far chi viegnin net,
Av so dir mi cha i met
Tut quant al mia cervel.
Po tuoi al matarel
S'al iè dla tela nova,
E prché a i so cha i zova
A bastunarla ben
A ijndo tant ch'la ven
Pastosa e mulsina,
Ch'la par propria urtighina
S'ben l'è filindent.
Mo quest è po nient,
Mtim a dar la salda
E vedì sa starò salda
A tut l'fadigh
Ch'in manc ch'an digh
A tuoi qui fazzulit
Cupit e cularit,
Es m'in vo là in tun prà,
Dund a iho aparchià
La salda in tun catin,
E qusì, pianin pianin,
A i la chmenz a dar
Es i sto lì a tirar
D'mentr chi s'van sugand,
E po i viegn pigand
Quand a i ho ben sugà,
Es i met qusì lì pigà
In qualch panirola,
E senza far parola
A guad s'l'è sutta,
L'altra bugada tutta
E qusì a la viegn cuiand,
Es la viegn purtand
A la volta d'chà.
E ch'm' a l'ho pigà
A l'arpon in l'cas,
E po mi dag spas
Chm a i ho mes zo al cruoij
D'metri d'l'fuoij
D'lavanda e d'ros,
Ch'tut quest cos
La fan saver d'bon.
Oh, dsim po sa son
Prfetta in cusinar,
Cha farè da manzar
A un re, a un imprador,
A so far dal savor
D'ch sort a a savi dir
Es so ben impir
Un pullastr e un cappon,
E far di maccaron
D'l' tort e di turtìa,
Sovra la fed mia,
Cha v'digh al ver adess,
O vlì pullam o pes,
Purtam quel cha vlì,
Chan m'part d'lì
Fin chal n'è stasunà,
E po' al met lì da un là,
In qualch pgnatella,
S'l'è pes da padella,
Al lav, s'al bsogna,
Es i grat ben la rogna
Prima con un curtel,
E po' al met in chuel
Qusì cunz in sal taier,
Fin ch'vien al msier.
E po' al friz in tun trat,
Mandand fuora al gat,
Ch'al n'mal lecca via.
Prché a n'dit busìa
Sti gat la solin far,
A hor d'dsnar,
A son lì, pronta e destra,
A dar la so mnestra,
In la scudella a ugnon,
E mi po' al crdinzon,
Manz in pia, cun s'fa
E po' ch'm' aiho dsnà
A lav l'scudel,
E si do dri a l'urel,
Tant con un struffion
Ch'al mand al parangon
D'l'or e d'l'arzent,
Tant vienin lusent.
S'havì po' un amalà,
Ch sia mez astumgà,
E ch n'possa manzar,
Lassamal governar,
Un pochtin a mi,
Prché mi a met lì
A sedr appress al let,
Es i met un cunfet
Qusì d'l'volt in bocca;
E sal dis cha l'imbocca,
Ancora al so imbuccar.
Sa i faz da dsnar,
A i fo una panadina,
O la so mnstrina,
Over un po' d'orzada,
O d'la mandolada,
O ch'a i do un bcunzel
D'carn d'videl,
Over d'bon castron,
Anchora del capon,
Over qualch uslet,
O cha i faz un brudet,
O ch ai do un manscrist,
Over cha i fo dal pist,
O un po' d'cunsumà.
A i tegn cunfurtà
Con tut quel cha so.
E s'al fors n'al po
Sburgars pral canal,
A i faz un servitial
D'malva e marcurella:
Es tuoi una scudella
D'brod e d'uogli bon,
Con un po' d'savon
Da unzer la calcetta,
E po m'met in la stretta
Dal let, chma savì,
Tirandal vers mi
Es i par su vergon
E po i met un cuccon
Chal tiegna ben srà
E po al tiegn saguatà
Ch'al par un barilot
E po i vag d'trot
A tor al cantarin,
E qusì, cun tal latin
A i fo far la cachina
Quand l'è po' la matina,
A i cuos un ovadin
N'pinsa ch'a i daga vin,
Né schiet né adaquà,
Pr fin ch'n'è passà
I dies, o i dods dì,
Es m'invò dria qusì,
Pr fin ch'al n'ha più mal.
A far la servitial
A una donna d'part
A so tutta l'art,
Chi va fin a un quatrin
Am liev a i mattutin,
A darij un po' d'brod,
E si met con bel mod
Un po' d'cuminà,
O zaffaran sfurzà,
O un poch d'cannella,
Con certa altra nusella,
Chi zova pur assà,
E po', con l'ha posà,
A i do do ov fresch,
E po' apparecch al desch,
Over al quadrettin,
E sì amanv al so vin
E la so qulation,
E prima al so cappon,
Over la so gallina,
Un quart la matina
E un altr pr la sira,
A vuoi che la sin tira
Al dì, du o tri past,
E po', senza cuntrast,
A i port lì vesin
La so suppa d'vin,
Es i la fo manzar
Azzò ch la possa far
Dal lat a i fansin,
A i do di zuccarin
O un po' d'marzpan,
E qusì d'man in man
A la vo governand
E talment impizzand
Ch'quand' le d'co dal mes,
L'ha al corp sì gras e stes
Ch'la n'po' star in la pel,
E tonda in le massel
Ch'la par un beccafig.
Oimè, mo a n'v'dig
Sa govern po ben i tus,
Cha iho quest pr us:
D'vler chi sian pulid,
Basta cha senta un crid
Al liev, es al desfass
E sì mud l' fass
L'pez e al linarol
E sì fo al so bagnarol
Ch'mod s'usa a i fansin,
Es i lav al culin
E sotta a la lasina,
Ch'a savì ch' l'urina
I rosga pur' assà,
E ch'm' a l'ho ben lavà,
Al torn arfassar,
E po' al port a so mar,
Chi daga la tettina.
A i fo d'la pappina
Tri o quattr bcuncin,
Azzò ch'al si avìa
Sovra la fed mia,
Cha i faz al so dver,
Ch'nsun n's'po' duler
D'mi, pr tal affar.
Mo Mtim po' in tel telar
A far un distrigà,
Ch'a vuoi ch'av strupà:
A pij in man la spola
E senza far parola,
A la tro' inanz e in dria,
Es tien mnà di pia,
Dment cha vo buttand
E al subij va ingrossand,
Ch' a pena am'n'adò
A tal ch'at m'in fo
Sia o set brazza al dì,
Mo a vuoi ben ancha mi
Ch'l'am sia inbusmada spes
Azzo che quand a tes
La sia più mulsina
E ch'la sia fissa e fina
Quand l'è zo dal tlar.
Anchora a vuoi cuntar
Pr cont d'l'agocchia
Ch'an son una marmocchia
Achmod av pinsà
A so d'qui qutà
Chi ij disin passaman
Ch'in fat a bus pian
E larg quattr dida
Dgratia, n'sun n'rida
S'a parl qusì mal,
Prché con al didal
An n'ho parangon:
So far l'urel matton,
Al gasg a un fazzolet,
Punt mort e cavalet,
Punt in dria e sot man,
Dam pur l'agocchia in man,
E lassam lavurar.
S'am vrì po adovrar
Pr donna da gvern,
Darim pur in gvern
Tutta la casa a mi,
Prché d'dì in dì
Avanzarì chuel
Prché con l'dunzel
E con i srvitur
E ialtr manzadur,
Ch'tirin zo da mat:
A strinzrò d'fat
A tut la msura.
Lassa pur po' la cura
A quella ch'sa far,
Ch'si vran manzar
Con la testa in tal sach,
Sguazzar e vivr a mach
I vivran dal so'
Prché mi tgnarò
L'chiav dal mia là,
Es tgnarò chiavà
Prfin al sulfanìa.
Dsì po cham tiegnin dria.
A far blin blin
Cha ni darè un tantin
Da la so part in fuora
E malament ancora,
Pur ch pussibl fuss,
Mi vregna pur al flus
S'a ijn dies volontera.
Anch pr camariera
Am farè accomodr,
Es ben an'so far
Cun fa quest dunzel,
A iho sì bon cervel
Ch' a impararò in tun trat,
Es gaffarò d'fat
La cosa cun la và,
Es son amaistrà
In part a far i let,
Cunzar i bancalet,
Rmetr i sparavier,
Fregar cas e furcier,
L'credenz e i armarij,
E po' pr l'ordinarij
Servir alla patrona,
E po' srev bona
Da mil altr facend
Al iè qui ch'm'intend
Senza cha la dichiara.
Ch'vol donca una massara
N'm'lassa pr quattrin,
Ch'a vdrì alla fin
Cha srì cuntent tut,
E ch'arì bon construt
Sempr dal fat mia,
Prché an'm'tirin dria
Za ma' quand al bsogna.
Es son vgnu a Bologna
Pr far quel cha a ho dit,
E pr piar un drit
D'quant a iho da far,
N'v lassà scapar
Donca sì gran vintura,
Tulim a la segura,
Cha son da dar a tai
Es ho 'l mi bagaij
Purtà tut con mi.
Hosù, vdim qui
Parà pr far di fat,
Bcam sù in tun trat
E n'm' lassà partir,
Prché a vuoi mantgnir
A quij dund andarò
Ch'sempr ma a srò
Da godr ugn di più,
Es ben a viegn d'in su
Dal part d'Alvergà
A son po ben crià
E s'ho di bia custum
E n'guarda chal fum
M'apa trata sì mal,
Prché quest'è un sgnal
Ch'an vag scursaiand,
Né manc civetand
A casa d'nsun.
Osù, sal iè qualchun
Ch'm'vuoia in sta città,
E ch'vuoia sgurtà,
Sgond ch'vuol l'usanza,
O qualch cugnsanza
A i la darò in tun trat,
Tiren pur al cuntrat,
Ch'mi n'mancarò
E dal salari po
A l'armet in vu.
IL FINE