LA
SCAVEZZARIA
DELLA CANOVA
Di Barba PLIN da Luvolè,
dove si sentono varij detti e motti piacevoli
alla contadinesca,
con il lamento di un scavezzadore, ch'è quasi cre-
pato per haver mangiato un catino di sughi
e dieci pezzi di torta.
Persone che parlano
Barba Plin, rzdorr e patron d'casa
Barba Andriol e Barba Innucent, vecchi
Zannin, Bastian, Bdet, Iacmin, Mingon, Galiaz, Tuniol, Salvador e Sabadin, tutti figliuoli di Barba Plin e tutti scavezzadori
Zia Giovanna, moglie di Barba Plin
Sabadina, Maddalena e Rosa
Barba Plin chiama la so fameia.
Horsù, tus, ch'stenia a far?
N'vlè mia scavzar
Mo sta canva un puchtin,
A chi dighia mi, Zannin?
T'sta lì, es t'guard in su,
T'par propri un turlulu.
Zannin
Cosa dsiv, chan vo badà?
Cha badava a qula quta
Che la su ch'vol cascar.
Barba Plin
Ch't'importal? Lassal star,
Cha vrè da st'ann in là
Chal cascas zo la cha,
La Tiezza con al forn,
E si appias al fuog intorn
In t'agn mod az parten,
Chal patron za da cumià,
E s'ho intes chal l'ha dà,
A Minghet dla Pusison,
Sì cha mudaren patron,
E per questo fa spes
Na vrè chal iar magnes
Una preda d'qual mur,
Guarda mo' sasn n'incur
D'qual legn ch'vol cascar,
Ch'i pensa chi a pinsar
Arspondem pur a mi.
Zannin
Dsì pur, cha son qui,
Per far quel cham dirì,
Chan v'haveva ben vdì.
Barba Plin
At dig chal m'par
Ch'sia hora d'scavzar
Mo sta canva,
M'hat mo intes,
Ch l'è squas un mes
Cha l'haven sot a la tieza,
Es vuoi ch's'adlieza
La bona da la trista,
Cha i n'è d'quella ch'è pista
Es è tutta timpstà,
Tutta storta e mal andà,
Chan vui cha la mischian.
Chiama un poc Bastian.
Zannin
Bastian vien da mi par.
Bastian
A son qui, chi è da far?
Barba Plin
Chiama un poc la Tadia
Qui da mi, su, mov i pia,
E ti, chiama la Zintil.
Bastian
Mo l'è lì, d'drie al purcil,
Ch'la gverna i purzlin.
Barba Plin
Dij chla vaga un puchtin
Via d'qui, a chiamar sti put,
Ch'sta sira el sien qui tutt
Cun i mattar alla via,
Cha faren la scavzaria;
E ti, va', chiama Mingon,
Con i tus d'Barba Ton
E mena anc Sabbadin,
Cha ridren un puchtin,
A sentir l'so nuvel,
Ch'a le dis tant bel
Il bot quand al med,
Ch'al farè ridr el pred.
Os, va' prest dund t'ha d'andar,
Und iet mo ti, Bdet.
Bdet
A son qui, ch'vliv, mi par?
Barba Plin
Vat mo, arrapa in qual nuson
E cuij tut qul' albanon,
Ch'al s'faga una mnà
D'sughi, ch'sian dulz e amlà.
E la Tunia prest sdazza
Dla farina, e ch's fazza
Do o tre tort, prstament,
O d'mij o d'furment,
E ti, lassa star qui bua,
E va', mosta un po' qul'uua,
C'ha purtà in cha Bdet,
Es tura qual parulet;
A ti dig, vè, Zan Pol,
T'm'intend ben, qual parol
A t'vui dir.
Zan Pol
Sì, sì, a v'intend ben,
A vlì dir qual cha duvren
A plar i purzlin.
Barba Plin
Sì, sì, quel, e fal pien
D'sughi. Osù, camina via,
Prché a sent in sla via
Dla zent rasunar,
Chi sran quij ch'vienin a scavzar.
Ijn ben dis? Vgnì pur via,
Oh che bella cumpagnia,
Es e sieg Barba Andriol,
Sie il ben vgnu l'mie fiol.
Barba Andriol
Bona sira, Plin, ch'fat?
Barba Plin
Mi sto ben, e ti cun stat?
Barba Andriol
Eh, a qusì qusì, ve da vecchiet,
A camin cun al bachet,
S'pua pinsar al rst poì ti.
Barba Plin
Oh Anderiol, l'è andà quij dì
Cha vui dir, fradel mi car.
Barba Andriol
Eh, d'gratia, n'm'iarcurdar,
N'm' far murir d'affann.
Barba Plin
Dim un poc quant ann
At mo, Andriol fradel.
Barba Andriol
An t'so dir apnel
Tropp ben qusta zirandla;
A so ch'l'ann dla Mirandla
A spusè la mia Sabetta
Ch'l'am lassò, la puvretta,
Prupri l'ann del mal matton,
Chal la puns un galavron,
Es la fiè tutta gunfiar,
Es murì dop al paiar,
In tal far i sua bisugn,
Ch' l'iera al mes d'zugn,
E Brnard e Gagliaz
E tutt quant quij ragaz
Ch't'ha vist mnar i bua
Ien fiua di mia fiua:
Pensa mo quant a n'ai ho.
Barba Plin
Mo tarva, s'ben a fo
I mie cunt, t'pass i stanta.
Barba Andriol
Hari inienz, dì pur utanta,
E po azuntin quattr drie,
Cha n'havev cinqu o sie
Iniez ch'passas Barbon,
Cha m'arcord quij in lumbrgun,
Cha vedeva quij suldà
Ch'passavan pr la strà
Tutt quant cargà d'fer,
Es m'arcord chiz tosn un verr,
Quattr piegr, e du castrun,
Es bruson tutt al chmun
D'BAzan, e dla Mzulara,
Es mnon via una massara
D'Pighin da Cadrian,
Es ligon barba Galvan
A una fioppa in mez al prà,
Es dien del bastunà
A Minghet dal Ulmadel,
Es manzon un videl
D'Battista da Tignan,
Es iarston ben al gaban
Prest a lu, cun un rameng,
Es manzon a Barba Meng
Du bric, gras abragà,
Basta, i fien del mal assà,
Quij ribald malandrin,
I castravin i cuntadin
Cun s'fà propri i purzia ,
I amulavan i vassia
Pr la canva, i traditur,
E po' devn in ti tambur
Es fievan algrezza,
In vlevan pan d'vezza,
Ma sì ben pan affiuccà.
Chi n'haveva era bussà.
At dig dla mala fatta
Es dsevin: “Và, m'accatta
Dal bon pan, villan cuchin”,
I tulevn i manarin
Es stlavin i furcier,
I sfurzavan l'muier,
Cosa n'fievin mai, qui ladr,
Cha sintea dir a mi padr
Tutt quant sti facend,
Prché mi, chmod t'intend,
A i era allora un burdlet
Poc più dal to tuset,
Es m'è avis chal sia un insuni
Al vder d'qui dmuoni,
Ch' passavan pr al chmun,
Carg d'pic e d'spuntun,
Chal n'i era alor in us
Tent diavl d'arcbus,
Cmod s'usa da sti dì,
Ch'mi cred, a dirla qui,
Ch'al fuss lu ch'la truvas
In l'infern, e chal purtas
In st'mond certament,
Prché un furb e un insulent
Psea star dop un machion,
O in t'un foss da quaiton
Amazzar un hom da ben
E agn dì par cha sintev
Qualch mal, fradel mi car.
Barba Plin
Oh Andriol, ch'vuot mo far,
L'è al mond ch'da qusì
T'vi ben anc ch'agn dì
Ijn castigan qualchdun;
Os l'è qui sti ragazzun
Chin vgnu pr scavzar:
Oh, av prumett c'havem da star
In sta sira alliegrament,
Es e sieg barba Inucent
Cun la zè Ghida anca lia,
Pr farc bona cumpagnia
Oh, siad pur i ben vgnu,
Cha farem d'fatt d'più.
Osù, tus, purtà in t'un trat
I bancun, e ch's'amanva
Prestament qusì qui dlà canva.
Ch'sti put tgnaran
E sti zuven scavzaran.
Iacmin, porta 'l brancà
Vien qui, Pier, da l'altr là
Und vat mo, Sandron?
Iachmin
Al va dopp a qual machion
A far fuorsa i fatt sua,
Dapo' che al temp da l'uua
Al n's fa altr che squizar.
Barba Plin
O va via, puost crepar,
E spidisla pur castrel,
Dam in za qual mattarel,
Vè Zanin, e vu, ragaz,
Impià di canvaz
In s'l'ara, cha i vedan
Chan z'dema in s'il man,
Hosù, via, da palladin
Toc tic tac, dai ben Tunin,
Tucca via, su ben gaiard,
Dai ben, Piron, dai ben Bernard,
Spinz inanz Catlina,
Cosa fat, Sabadina?
N'vit sti fa stintar
Spinz inenz, ch'stat a far?
Sabadina
Mo an si ved da st'là
Tuot dinanz ti qutà,
A ch'dighia, tuot via,
E tra' su di canaria,
Dam dla canva, Iacmin,
Fa ben fuog, vè, Pirin,
Mo discostal dal paiar,
Chal srev altr ch'burlar,
Tich, tich tach, toch,
Oh, Mingon, t'par un zoch,
Ti t'addurment, galavron,
Canta un poc una canzon.
Mingon
Mo a v'in dirè ben più d'quattr,
Mo an s'po cantar e batr:
Chal la canta Gabriel,
Chan da ovra al mattarel.
Gabriel
A niè par a Sabadin,
Su, tua un poc al rbghin,
Prestament e lievan una,
Vet sal vuol livar la luna.
Sabadin
Al turò ch'm'haven finì,
Es farò quel cha vlì,
E savì a n'ho imparà
Cinq o sie, chin pur garbà,
E so quella dla Togna,
L'altr dì a la toss a Blogna,
El nozz dla Michlina,
Se a n'ho più d'una vintina
Finem prima d'scavzar,
Lassam pur po mi sbraiar.
Barba Plin
Sabadin a ben parlà,
Finem prima sta qutà
Po starem alliegrament,
Ch'in dsiv, Barba Nucent?
Barba Nucent
L'è ben ver, mnen pur le man,
Iet strac, Bastian?
Dam un po' al mattar a mi.
Bastian
Deh, tuliv un poc d'qui
En fadi tant zanz,
Paulina, spinz inanz:
T'm fa mnar a vuod.
A chi digghia mi, t'n'od?
Mo ti tier addurmintà?
Cha psè ben tgnir mnà
Chan deva in s'ingotta
Osù, via, para mo sotta
Hora ma' a sen al fin.
Barba Plin
Cosa fat, Sabadin?
Cha sent ridr quel putt?
Dì al ver, at tratt un rut,
O at fatt un poc d'fià?
Sabadin
L'è cha son innamurà
Es m'è scapà un suspir,
Chan lo psu tgnir.
Barba Plin
E si quest n'n'è nient,
Dai pur via alliegrament,
S'ben la fatt un grlinghin,
L'è che amor al tira al fin,
Mo ch' sentia da qual là.
Sabadin
L'è Mingon ch' s'è allargà,
Un tantin ancora lu,
Pr d'drie, l'haviv sintu.
Barba Plin
Ap al cor a quel ch't'fa,
Oh Mingon.
Mingon
Mo al m'è scapà,
Un suspir ancora mi.
Sabadin
Oibò, porèn, tuot d'qui,
Ch' t'zi è vgnu a morbar
In fan altr s'in scurzar,
Tutta sira sti asnaz.
Barba Plin
I è più canva, Galiaz.
Galiaz
A i n'è anc do brazzà.
Barba Plin
Osù, prest, chla sia purtà
Cha finema pò in tun trat,
Ch'andarèn a bevr un trat.
Ch'm l'è cunza cun la và,
Ch' dman, s'dia vrà,
A la gramaren po tutta.
Ai n'è d'l'altra, ch'n'è sutta
Ch'è dstesa là in tal prà,
Chal bsogna cha turnà
A far l'altra scavezaria
Dman d'sira, i mia fradia.
Os andem un poc a cena,
Vgnì via, zè Maddalena,
E chiama quel fiol,
Vien in cha, Andriol.
Andriol
Andà pur inanz tutt,
E mtì a tavla qul putt,
Ch' fin dman a scavzar,
Ch'mi son stà a guardàr.
Barba Plin
Osù, via, levat mo su,
Oh Zuanna, e'n star lì più,
A zanzar con qulor,
Porta in tavla, Salvador,
E ch's taia qula torta,
E ti serra qula porta.
Vè, Tugnaz, osù fiol,
Agafà al vostr pzol,
Mo ti tai qusì pznin,
Crit cha siama fansin?
Zuanna
Asptà un poc, sa vlì,
E dgratia n've smarì,
Cha n'ho fatt fin a quattr,
Guardà vu s'harì da sbatr,
Do d'furment, e do d'mij,
Quest'è la part di famij,
E quest'è quella d'qui tus,
Mo is l'attaccaran tutta al mus,
A chi dighia mi, Ziron?
Spuda fuora qual bcon!
Mi chi si ch' t'affugarà,
O ch'lov al s'è scutà
Osù, tas, chal n'è ngotta.
Barba Plin
Mo n'sental sla scotta,
Al mnchion, mo dì chal pianz,
Cola fat, ch't'n' la manz
Adess mo ch'l'è arsurà,
E ti vuot esser imbucà.
A chi dighia Niclò,
Manza su, cha n'andarò
A purtar d'l'altra adess,
Qual piatel, tiravl appress,
E arriva dgratia tutt.
Sabadin
Am sent al bech sut,
Dam da bevr Tuniol.
Tuniol
Manza d'torta st'pzol.
Sabadin
Mo und vuot cha mal metta,
Ch'ma io finì sta fetta
A m'in son tirà in sal pett
D'sti piez fin a sett.
Es sent chan poss più,
E spidism mo, osù,
A darm un pò al maiol,
Cha vuoi far a sti fiol
Brinds, o impal po far mi,
O s'al faz a quella lì,
Ch' sta volta d'sturzun
Chan la ved s'n'in tun gallon.
Maddalena
Sient, Rosa, al dis a ti.
Rosa
Fadal pur a quella lì,
Chan m'intend d'qual mstier.
Sabadin
Fav impir un po al bicchier,
Chav dirò mi cun s'fa,
E vultav un poc in zà,
Chav vega in la ciera,
E accettal vuluntiera
En fadi la schivosa.
Zuanna
L'è ch'sta putta è vurgugnosa,
E s'è ancora pura cosa,
Fal pur lì alla Maddalena.
Sabadin
Osù via, cja son d'vena,
Maddalena, a dig a vu.
Maddalena
Vgnì pur via, e'n stadi più,
Dam da bever ti Mingon,
Ch'anca mi i vui far rason.
Mingon
Asptà, cha in vaga a trar.
Sabadin
O và via, puost crpar
En lassar mancar al vin,
Cosa è quest, Barba Plin,
Chiz portin in le scudel?
Barba Plin
Mo ijn sughi, car fradel,
Cha n'ho fatt far un parol,
Cham par chal dver vuol
Cha in manzan un scudlot
Pr'on, mo guarda t'n't'scot,
Chi ian tolt ades dal fuog.
Sabadin
O quest sì ch'è al mi zuog,
Ini dulz? Sì alla fè!
Oh, purtamin pur in zè
Un cadin, qui da pr mi.
Zuanna
Un cadin, mo vetal qui
Es tien duods scudel.
Salvador
Al t'creparà la pel,
Sabadin, và destrament,
T'sa t'patis un po d'vent.
Sabadin
Salvador, fà i fatt tua,
E và all'olla stin vua.
Barba Plin
Sabadin, n'in manzar più.
Sabadin
Andà in chias ancora vu,
E n'm'stadi a insturnir,
Cha i ho qui, e si vuoi finir,
E s'in vui cha m'n'avanza,
S'al m'dses crpar la panza,
O vdì po far al mond,
Sa io fatt vder al fond,
Ch'n'dsiv, Barba Nucent?
Barba Nucent
A digh mi ch ti è valent,
Mo cosa at t'tien buffà.
Sabadin
Am son avluppà
Un puchet, a dirv al ver.
Barba Nucent
Mo it farevin ben al dver,
Si t'fiesin qualch mal,
Chi si ch't'fa cmod fè Pasqual
De Vrgnana, ch'in manzò
Un dì tant ch'al crpò.
Mo al t'brontla qusì i budie,
Tuot da tavla, e fatt in drie,
T'n'fies qualch chias.
Sabadin
Ohimè al corp, ohimè cha pas,
Cha l'ho dur chm'è un giaron,
Und siv, Barba Ton?
Tulì un poc un matarel
E sfrgam un poc la pel,
Dschiapam un po' 'l brag,
Fà ben prest, ohimè cha vag
Vien qui un poc, Iacmin.
Iacmin
A tal diss pur, Sabadin,
Ch't'andass un poch più destr,
Vienz, aida un poc, Silvestr,
A slargar st'puvret.
Sabadin
Alintam, cha son tropp strett,
E purtamin t'la stalla.
Barba Plin
Tulil su, prché al tramballa,
Es n's'po tgnir in pia,
Tul su, Pol, e portal via,
Prché a sent ch'l'ha amulà
Una vessa, ch'm'ha ammurbà,
Purtal là d'dria al paiar,
Chal s'possa ben sburgar
Chal sta mal, st'puvraz.
Sabadin
Ohimè, donn, purtà un buraz,
E scaldamal da st'là,
Fad ben prest, cha son spazzà!
Mo ch'diran i tua vsin,
Cun ti è mort, Sabadin,
Ch'iera al spass d'tutt al chmun,
Oh, ch'faran sti ragazzun,
I sran mo piers tutt:
Mo dì un poc, ch'diran mo 'l putt,
Cun ti srà passà d'là?
Ch'ti er pur ti, ch'ognun al sa,
Al trastull d'tutt quant,
Cun i sun e cun i cant,
Dal to dolz chitarrin,
E d'sira e d'mattin
Ti er sempr d'un umor
Oh curpaz traditor,
A t'ho pur impì a to mod
In qusta botta, o sguazza e god,
Oh, gulazza maledetta,
Ohimè, al trem dal pè alla vetta,
An so sa tgnarò sald
A sent ben mi chal m'ven cald.
A brigada, mi min vo,
E mai più v'vedrò,
A m'arcmand, Barba Plin,
A Mingon, ed a Iacmin,
Anca vu, Barba Andriol,
Ed a tut quant sti fiol,
Prché a sent ch'mi m'in vo via,
Es v'preg i mie fradia,
Cha scrivà cun dal carbon
Tutta quanta la cagion
Dla mie mort, e dal mie mal,
E attaccà qula carta a un pal,
Lì vsin dond a srò,
Suplì, prché a m'in vo,
La qual appa a dir qusì:
“Oh ti ch't'pas pr d'qui,
S'in ti regna dla pietà.
Butta i ucch da st'là
Che qui i zaz Sabadin,
Qual, pr haver manzà un cadin
Pien d'sughi, e fin a dies
Piez d'torta, ha qui dstes
Al vintron, cun al caldum”.
Osù, pur apia una lum,
Chal m's'amola al canel.
Barba Plin
Tuol in spalla Gabriel,
E val porta la d'cho,
Cha sent mi cha vien a cò
Pr d'sotta a tutt andar,
Portal là, dopp al paiar,
Su ben prst, pò lassal lì
In tagn mod l'è appressa a dì
E dman al n'harà mal,
Ch'm'al s'è sburgà al canal.
Sintì pur ch' rmor al fà,
Ch'al s'ssent fin dlà
Trar scurez da stallon,
Sent pur là, chal par al tron!
Osù, car i mia fradia,
Av ringrazi, andav cun dia,
San vlì star qui da nu,
E chmandaz ancora vu.
Am v'arcmand Mamlel,
A vlen far un saltarel
E ballar un puchtin,
Mo l'è causa Sabadin
D'tuta quanta sta ruina.
Mo a vui fari dmatina
Un rebuf a qual pultron,
Cha iho fatt purtar al son
Prché al v'dies un poc d'sulaz,
Mo al s'è empì trop al curpaz
E d'bevr e d'manzar,
Cha darà bel a crepar.
Mo sal creppa, al srà so dan,
Mi n'm'invui piar nsun affann,
Al dsè andar più destrament
Chal n'harev tal accident.
IL FINE