UTROM
DEL DOTTORE
GRATIANO,
Partesana da Francolino. Con
le Quattro stagioni, & altro.
UTROM DEL DOTTOR GRATIANO
So ch'a dirì: “Dond iet mo stà, Dutor,
Tut sti dì, senza vgnir in zà?
E po ti dì ch' t' c' port amor!
A la fè, ch' a st' mod al n' s' fa”.
A ve respond ch' mi so al dulor
Cha prov quand a sto via d'sta cha,
Mo al tardar dal vgnir al val dirò:
Utrom, sa iho rason, o sì o no.
Quand a son qualch volta qui da vu,
E cun qui occhi am guardad a mi,
Quanta gratia è in tal mond è tutta in vu,
Tal ch' am perd a cunsidrar in mi.
E po pinsand a quella cha si vu,
A rest tut stupefat da pr mi,
A dir ch' Amor m'habbia pres e ligà,
Utrom, hoia a murir da dsprà.
So ch'a dirì cha son vulà trop alt,
Quest mi al so, mo ch' sa mo da far,
Sa vo cunsiderand l' bel part
Ch' regnan in vu da far innamurar,
No mi ch' son un verm, ma ancora Mart
N' prev za ma resistr a cuntrastar.
Mi son la causa, e vu si l'effet,
Utrom, hoia da perder l'intelet.
A so ben cha ridr' d' sta nuvella,
Es dirì “Va' via, tira in mal' hora”,
Mo quand a pinsarì cha si sì bella,
Vu m'darì rason, cara sgnora,
Cun qula gratia, e qula dota loquella,
Sforza la zent ognhor ch' s'innamora,
E fa sfurzadi agn'hom a inamurar,
Utrom, d' st' mie cor ch'sa da far?
Quand la natura ve fe vgnir al mond
Dal cert la mustrò tut al so valor,
L'andò ben a piscar fin in tal fond
Pr dar gran maravegia a gran stupor:
Ogn virtù in vu sola s'infond,
E al sol, la luna e la madr d'Amor
Vign e partecipon l'stel fis e erant,
Utrom, s'a i ho d'lhom o d' l' elefant.
Se in vu sol e la gratia e la legiadria
D'quant donn s'artrova a qust' età
L'è ben hunest, ch' cun la curtsia
Sia accumpagnà qusi stupenda beltà,
E senza quella, nient a n' valria
E la natura in tut arev manchà,
Ma la v'ha fabrichà piena d'amor,
Utrom, ha da murir pr vu un dutur.
Vu dirì: “Mo l'è vech e l'è puvraz”.
Mo Amor è senza lez, ch'al se sa
E po s'innamora anch più brut mustaz
Ch' n' n' è al mie, andand in zà e in là
S'a fus mi sol arev dal balurdaz;
Cha i n'è tant ch' bramin questa chà;
Ma i savi s'an a tratgnir e simular,
Utrom, hoia a furnir o chmnzar?
Giove s'innamurè d'la so cusina,
Nettun in Tetti, ch' fuors anch suspira,
S'innamurò Pluton d' Proserpina,
E Ercul s'innamurò d' Dianira,
Mart per Vener fe' tanta ruina
Quand ch'Adon i la tols una sira,
E sal s'innamurò tut qustor,
Utrom, al s' po inamurar anch un Dutor.
E s'a vles narrar tutta la zent
Ch' pr' Amor an fat d' l' cos grand,
Al ijn sarìa da dir fin al set cent,
S' ben a vgnes d'hora in hora parland,
Mo a vui trattar d'quij chin al prsent
Ch' fan materij più ch' n' fe' Urland,
Es n' s' incurin, s'ben tut al san,
Utrom, che cosa de' far un Gratian?
A vuler ben l'è pur la mala cosa,
Mo l'è ben anch piez havern passion,
Perché a iho liet in Paris e in Tolosa,
I gran travai d'Amor, e l'custion.
Al muderars è ben cosa gratiosa,
E mustrar al cattlu, e aver dal bon,
E saver addular a temp e luog,
Utrom, sal ve par bon cumpir al zuog.
LE QUATTRO STAGIONI
PRIMAVERA
Quand s'lieva l'alba mattutina
Sol pr tor a Titon l'amata Aurora,
E quand al sol rsplend a la matina,
D'un fresch vintsel par ch' marmora,
Quand ogn usel al so cantar raffina,
Cun l'erba i fiur la terra s'innamora,
A qusì la prima volta ch'av guardà
Primavera per mi n'fu za' ma'.
ESTATE
D' più, quand l'antiga madre terra
Dona al criatur al so tsor,
E cal sol fulminand fa gran guerra
Al fadigos villan pien d'sudor,
E ch' d' Bach al bon liquor s'afferra
Ch'alliegr fa passar ogn dulor,
A qusì anca mi m'par d'esser arstà,
Un sol oscur, in la più calda està.
AUTUNNO
Passand più oltr al temp e la stason,
Ch'ogn' albar senza fuoia nud resta
E i pra tut insem a cunfusion
Senz'erba e senza fiur tien la furesta,
La terra, con dulor e passion
Senza frut negun con vlen ch' resta?
Così mi son autun pr vu in dulor,
Senza frut sperar, frond né fior.
INVERNO
E po', mostrand sempr ma più ruina,
Passand inanz senz altr intrval,
Quand l'aiar fuma, e ch' tut fa brina,
E l'acqua è dvintà chm' al cristal,
La terra d'agn banda par farina,
Né fa più bon andar a piè e caval,
Qusì un invern senza vu m'caza,
Tra l'acqua, brina, nev, e fred e giaza.
SONETTI TRAMUTATI
Rotta è l'alta colonna.
Rotta è dal Studi la più gran duttrina
Ch'illustrava al paies d'Franculin,
Qual iera al stipulant Michlin,
Fiol d'mi Duttor Gratian e d'Sabadin.
Morte m'ha fat troppa gran ruina
A strinzr la grandezza dal cunfin,
Vegnand ti grand, a son restà pznin,
Ch' sempr al fin dira sira e matina.
A chmod ma' psu far la mala sort
A stag in dubi, quas dal sì al no,
E spes volt pianzand a chiam la mort.
Ch' pinsand un tal cas in sina a mo
D'un sì garbat fantin, ch' mors a tort,
Quant in sia sta d'zà o d'là da Po.
Pr tant a val dirò
Al mia gran dan, sa m' starì ascultar,
Quel che mai più possibil d'acquistar.
Mai più in vui alivar,
Da po c'ho pers un sì gentil fiol,
Ch' purtava l'scarp da do sol,
Diga pur ch' dir vuol,
C'havea un tusot ch'iera tut lezadr,
Pien d'garbatura simil a so padr.
Hor che 'l ciel e la terra
Ades cal tas al ciel cun ie element,
E ogn animal durmend par ch' rposa,
La not cun al silenzi è tenebrosa
E fin al mar sta cit, chal n' s' sent
S'a brus, s'a pianz, s'a rid e s'am lament
Sempr cercand d' dir qualch cosa
Ch' mai fu dita, né in rima né improsa,
Ma parland a iho pur qualch cuntent.
Mi sol andand a una fresca funtana,
Pr trar d' l'acqua e cavarm la sed
Buand cun una man non trop sana.
Né vuoi ch'al mia sofrir sia senza sed,
S'amor mille volt alla lontana
Pr esser lunz da quel ch' n' s' ved.
E quij ch' n' m' cred,
Possan pruvar, più c'ha n'ho fat mi,
Quant è scura la not, e chiar al dì.
E pr furnirla qui,
A dirò a st' mod, sa m'starì ascultar:
C'ha vuoia d'murir, possa crepar.
Ma perché a i ho da far,
Restavn tut quant in union,
Ch' mi v' las cun la pas d'Marcon.
Il FINE
Testo trascritto da: Utrom, del dottore Gratiano Pasrtesana da Francolino. Con le Quattro stagioni, & altro. Di Giulio Cesare Croce., In Bologna, presso l'Erede del Coci, al Pozzo Rosso, Con licenza de Superiori., BUB