VILUPPI, INTRICHI,
RUMORI E FRACASSI
NON MAI PIU' UDITI
li quali si fanno nella città di
Bologna
per il grandissimo profluvio di
neve che è venuta sopra la
terra quest'anno 1608.
Cantai, Signori, il gran chiacchiaramento
Qual fan le genti il maggio a sbagagliare,
E i gran viluppi ancor del vendemmiar,
E delle bugatare il ciarlamento.
Ma quai più gran viluppi hor veggio e sento
Di questo? E più da scrivere e notare?
Qual si fa per la neve scaricare,
Qual ne addita aspro portento.
Perché mai per la storia non si trova,
Da cento lustri in qua, che su la terra
Spargerne tanta il ciel facesse prova.
Che tanta sopra noi se ne disserra
Che 'l difenderci homai poco ci giova,
E ogn'hor più si rinforza a farci guerra.
E sopra de la terra
Cresce di modo, e tanto in alto passa,
Ch'a la sua altezza ogn'altra altezza è bassa.
Tal che convien ch'io lassa
Ogn'altra cura, e tor la penna in mano,
E far noto d'appresso e da lontano
Di questo tempo strano
Gli accidenti successi, e che sovente
Succedere si vedon fra la gente.
Hor voi tenete attente
L'orecchie al mio parlar, ch'ivi un ritratto
Vo' far di quanto occorre in simil fatto.
E perché soddisfatto
Resti ciascun ch'è nato in sto paese,
Ve la vo' dir in lingua bolognese.
Egli è homai più d'un mese
Che camminar non posso per le strade,
Ch'io non senta gridar per la cittade
Mentre per le contrade
Passo, hora con villani, hor con facchini
A mercanti, artigiani e cittadini
Quai temon giù ruini
Il tetto lor, se scaricar nol fanno,
Pe'l peso grave de la neve c'hanno.
Così gridando vanno:
“Oh, da la pala” “Che vliv, msier?
Haviv fuorsa bisogn dal mia mestier?”
“Sì, fa un po' qui un sintier,
Ch'a possa andar in chà, ch'at pagarò”,
“Eh, ades ades mi v'servirò”.
“Oh, mestr Nichlò,
Cosa farenia con tant nevar?”
“Mi cred dal cert cha farem mal, cumpar,
A i ho chgnu appuntalar
Al mia cuert, ch' s'iera arsintù
E si n'ho mes sotta fin a du”.
“Anchora mi ho havù
Una scagazza granda sta matina,
Ch'a i ho vdì trar un schioc la mia cusina,
E prché la n'ruina,
A i ho mandà su quattr paladin
Ch'l'han dscargà, mo i m'han trat zo 'l camin.”
“Mi cred ch'a sen al fin,
Dal cert es la va dria chun l'ha chminzà,
Al n's'prà passar più pr le strà”.
“Mi n'ho da tut i là,
Tanta, ch'a dirv al ver a n'so più
Dund vultarm, a dirla qua fra nu.”
“Hosù, am archmand a vu,
A lassaren la cura a quel ch'sa”,
“Mo quest sì ch'al sa lu quel ch'al fa.”
“N'trad zo, olà,
Ch'al passa un zintil'hom, a chi dighia mi?
Sgnor, tniv in zà, chi tran zo lì,
Ch'la viegna a passar qui,
Ch'i n'acuiessen a vostra signoria,
Ch'i n'han descretion questa zenia.”
“Barba Simon a Dia”,
“A Dia, Mingoz”, “Und vat qusì d'tirà?”
“A vo a chà, cha i ho intes ch'l'è cascà
Un mor lì dal mia là,
Es m'ha rot al cuert de la stalla,
Es m'ha squas accuppà la mia cavalla.”
“Mo cancar alla falla,
Ch't'n' la vlis dar sabad a Mgnan,
Ch'at fieva dar dies ducaton d'Milan.”
“Oh, havis sec le man,
Ch'm'ha trat in co sta nev, vlessal Dia,
Tuliv d'sotta, vdì zea Nastasia,
Su, prest, scappà ben via,
S'a n'vlì ch' v'accoppan questor,
Ch'a star la su i n'ce vedin miga lor.”
“Mo quest l'è un gran rmor
E un gran fracas, che se fa per tut
Guardav un po', lassà psar st'put.”
“Guardav, olà, ch'a but!”
“Puost buttar un occh', mascalzon,
M'hal mo' cargà de nev al plizzon”,
“N'cridà, al mia barbon,
Prché la n'è mo sta un'archbusà,
Ch'l'è un po' d'nev, ch'va via sa la scussà”
“Ch'è quel ch'm'ha chiamà?”
“A son stà mi. Hosù, vuot descargar
Sta chà?” “Sì, mi, s'am vulì pagar”
“Hosù, ch't'hoia a dar?”
“A m'darì una iustina, ch'la m'ven,
Es psì dir ch'av servirò po' ben.”
“Hosù, a n'vuoi ch'a fen
Trop parol, i sran quatr carlin.”
“Al n'al pos far s'a i mancas un quattrin,
Prché a son puvrin,
Es ho quatr tusit d'alivar.”
“Oh, portat ben, ch'at la vuoi dar”,
“Mo und'l'hoia da buttar?”
“Tralla pur qui in la cort, ch'al n's'po
Buttarla in altr luog.” “Hosù, al farò.”
“Tuliv pur d'qui mo
E lassà far a mi e al mia paron,
Ch'a la trarò qui tutta in st'canton.”
“Vien un po' qui, Marcon”,
“An pos vgnir ades, vdì, zea Zintil,
Ch'a fag far un mang al badil.”
“Dund vient con qual fil,
Ch'ti è qusì innevà, fiola mia?
Scossat, mo t'l'ha sì grossa qui de dria.”
“Oh, a si vu, zea Tadia,
Ien sta qulor dment, ch'a son passà
Ch'm'han cuerta con una palà.”
“Mo ch' mod farenia ma'
A rescaldarz la not?” “In fed mia,
Ch'a trem sempr cun fa una vincia,
Es m'met in s'i pia
Al mia grimbal, e un pzol d'spalliera,
Ch'n'pia nianch meza la lettiera,
Es è tant leziera,
Ch'a pos si dir d'n'haver ngotta in sal let,
Ch'i puverit en pien d'ugn dfet.”
“Es m'è vignù in sal pet
Una strettezza, sent pur ch' toss
A i ho, se a son al fin, ch'mi al chgnos,
Si a scamperem d'ross
Nu altr puvrit, ch'n'haven
Da far un po' d'fuog, e ugn dì ven
Zo nev, chmod a vden,
Es la va dria qu si chmod la fa,
La z'trarrà in co' a tut quant un dì le chà.”
“Oh, oh, quest se sa,
Mo n'è cascà la fuga de la Zanna,
Es i ha fat una fessa dria la canna,
Larga più d'una spanna”,
“Mo n'chgnost ancha ti la Sabadina?”
“Sì, ben”, “Mo a l'i è cascà la soa cusina”,
“E lì, la mia vesina,
Al iè ruinà zo un pez dal so camin,
Es è cascà al cuert de Masin.”
“Guarda, guarda, vesin”,
“Oh, là, Tra' pur fradel alliegrament,
Ch'ades è un temp ch'al n's'guarda a nient”.
“Purtà ben via valent
Sta nev, inanz inanz, ah, Paladin,
Via ben con qula barella, via Santin”.
“Sgumbra ben qui, fachin,
A l'us, ch'a s'possa andar inanz e indria,
E acomodala tutta qusì là dria.”
“Msier, in curtsia,
Fat dar un po' da bevr”. “Havì rason,
D'gratia, vluntiera. Und' iet, Mason?”
“A son qui, vdì, patron”,
“Va', porta un po' da bevr a sti fiuua,
Tulì, fradia, bevì, st'è brod d'uua,”
“Hosù, ch'al s'traga ancua
Tutta sta nev zo, fradia mia car,
Prché a veg che doman al vol nevar.”
“N'stadi miga a piar
Altr pinsier, e lassaz far a nu,
Prché sta sira al n'in serà qui più.”
“Ch'guardet, turlulù?
T'n'lavor.” “Mo a i ho rot la pala”,
“Oh, vala fa' cunzar in hora mala.”
“Apunzà qui la scala,
S'a vlì ch'a viegna zo, ch'a i ho finì,
De descargar sta chà, es v'ho servì
Da galant'hom, e vgnì
A vder s'ho fat l'ovra cun la va.”
“Hosù, ti è un valint'hom, oh, fat in zà
Ch'at paga.” “Oh, qusì s'fa,
A ch'vol esser servì, gran marzè a vu,
Un'altra volta a v'servirò anch'più”.
“Ohimè, ch'srà ma' d'nu,
Zea Calidonia, con quest'aspr fred”,
“A pren far ben un dì, ma mi a nal cred,
Ch's'a vuo' fuora a m'affred,
S'a sto in chà, a pena ch'al si ved lum,
Ch'a i ho un camin ch' tien sempr dal fum,
A tal ch'hora m'affum,
Hora m'mor d'fred, tal cha n'ho ma'
Un'hora d'ben al mond, es son dvintà
Sì vecchia e sì adraccà,
Ch'a n'm'pos più riezr a pena dritta,
Es sa po ti s'andava in s'la vitta.”
“Hosù, pur a son scritta
A i placan, e n'dsì qusì,
Ch'a si pr scam par anch parecch dì,
Mo lassa dir a mi,
Ch'al par d'l'bot, ch'al s'm'schiappa al pet,
E tutta la not sto a sedr in tal let,
Es ho po' un dfet,
Ch'a viegn manca quand a i ho manzà,
Ch'mi cred cert ch'a son amalià,
E po m'son brusà
Per più zunta, qui tutta la stanella,
Guardà ch'bus, è quest la mia surella,
Ch'havea d'la carbunella
In t'una pignattina qusì sotta,
Es n'm'iera addà ch'la fus rotta,
Es sent ch'la m'scotta:
A guard, pr vder s'a son strinà,
Es veg ch'al me fuma la quetà,
La stanella da un là,
Es iera dentr' al fuog, guarda pur qui”,
“Hosù, Lucia, ti è dsgratià ancha ti”.
“Oh, donn, tuliv de lì,
Ch'a psama passar con sta barella”,
“Oh, a v'ho squas agurà la scudella”,
“S'a val dig, zea Rundella”,
“Havì dit al malan ch'Dia v'dia,
Al villan usa sempr villania”.
“Hosù, tuliv mo' via,
Ch'a n'v'cruova de nev mi, zea Tugnazza,
E andà far sti mercà un poch in piazza”.
“Oh, guardà sta striazza,
Ch'vol star qui in mez a a far i bia sermon,
Es n'ved ch'la dà impaz a ugnon.”
“Caminà, barba Ton,
Con qula zappa, e dad qui do zappà,
Ch'a n'la psen haver ch'l'è zelà”.
“Tirav un po' da un là,
Potta d'damn, e lassà far a mi,
Ch'in quattr culp a la turò d'lì.
Oh, vdì? Al s'fa qusì,
Oh, purtala mo' via, ch'la n'è più dura,
Fat sotta ti, cagnon, con qula spartura”.
Sta chà n'm'par segura,
Msier Simpronio, prché qual cuert
S'chmenza a render, es cascarà dal cert,
Mo vdì a chmod s'è avert
Qula muraia lì dria a qual canton,
Es s'arsintù qual trav, e al curnison,
Mo a cred ch'al srè bon
Quant prima cazzarij un bon puntal,
Prché dal cert a farì qualch mal.”
“Mo quest' è un mal segnal,
Es s'ho pora ch's'al va dria nevand,
Ch'al s'in fara l'masse tant grand
Ch' pr tut le band
S'impirà la città, ch'al ni serà
Strada da pser andar né in zà né in là.
Mo achmod passarà
Mo l'carroz, ch'l'è alta sia brazza,
Es par ch'i mont sian vgnù a star in piazza.”
“Mo ch'vuot mi cha t'in fazza,
A m'vuoi tor via, ch'al n'vgnis una palà
D'nev, ch'i m'han lì d'la squas accuppà.”
“Vdì, vdì, guardà, guardà,
V'al dissia ch'l'in vignarev una sbruffada
A la fè, ch'i v'han fat una celada.”
E così in ogni strada
Ci son rumori e intrichi a tutto andare,
Che questa neve ogn'un fa travagliare.
Ma qui vi vo' lasciare,
Che ne la penna s'agghiaccia l'inchiostro,
E più scriver non posso. A Dio. Son vostro.
IL FINE
Testo trascritto da: Viluppi, intrichi, rumori e fracassi non mai più uditi, Li quali si fanno nella Città di Bologna, Per il grandissimo profluvio di Neve, che è venuta sopra la terra quest'anno 1608. Descritti dal Croce in lingua nostrana, In Bologna, per Bartolomeo Cocchi, 1608, BAB